Osteoporoza – przyczyny, rozpoznawanie i leczenie

Osteoporoza jest układową chorobą szkieletu, cechującą się zmniejszoną wytrzymałością kości i zwiększonym ryzykiem złamań.

Zagrożenie złamaniami dotyczy ponad 30% kobiet i niewiele mniejszej grupy mężczyzn szczególnie po 50 rż., co powoduje, że choroba ta stanowi coraz większy problem zdrowotny i społeczny. Koszty leczenia skutków osteoporozy - złamań w wysoko uprzemysłowionych krajach sięgają wieluset milionów dolarów rocznie.

Kość jest tkanką aktywną metabolicznie, w której stale toczy się proces niszczenia i następującej naprawy. Niszczenie (resorpcja) przebiega pod kontrolą wyspecjalizowanych komórek kościogubnych, tzw. osteoklastów, podczas gdy za procesy naprawy (syntezy) odpowiadają komórki kościotwórcze, tzw. osteoblasty. Ciągle tocząca się przemiana umożliwia stałą naprawę mikrourazów i uszkodzeń, co warunkuje utrzymanie odporności kości na złamania. W okresie dziecięcym i dojrzewania, gdy przeważają procesy kościotworzenia dochodzi do wytworzenia tzw. szczytowej masy kostnej. Jej wielkość jest zależna od predyspozycji genetycznych, ale istotna rola przypada także czynnikom hormonalnym i środowiskowym, takim jak np. odżywianie i tryb życia. Jednak już po 40-tce a wyraźnie po 50 rż zaczynają dominować procesy resorpcji, czego efektem jest stopniowe cieńczenie i zmniejszanie się liczby beleczek tworzących strukturę kości i spadek jej masy ("zrzeszotnienie").

Choroba najczęściej przez wiele lat przebiega bezobjawowo. Nierzadko pierwszym symptomem jest złamanie wywołane niewielkim urazem, lub wręcz samoistne. Najczęstsze lokalizacje to trzony kręgów, szyjka kości udowej i przedramiona w okolicy nadgarstka. Typową przyczyną jest dźwignięcie niedużego ciężaru lub upadek z próbą podparciem się ręką. Złamanie jest objawem zaawansowanej choroby. W celu wykrycia jej wczesnego stadium należy wykonać specjalistyczne badania kości takie jak pomiar gęstości mineralnej - densytometria lub ultrasonometria - metoda mniej precyzyjna, ale znacznie bardziej dostępna. Wskazana jest zawsze ocena metabolizmu wapnia i fosforanów w organizmie.

Kompleksowe leczenie powinno obejmować:

• właściwe żywienie (produkty mleczne, sery, ryby, warzywa strączkowe),
• aktywny tryb życia dostosowany do możliwości pacjenta,
• farmakoterapię.

Leki używane w terapii osteoporozy mają za zadanie wyrównanie ew. zaburzeń metabolizmu wapnia i fosforanów, zahamowanie resorpcji kości lub pobudzenie jej syntezy. Do najczęściej stosowanych należą preparaty antyresorpcyjne. Wśród nich należy wymienić m. in. leki hormonalne (spadek wytwarzania hormonów w organizmie powoduje przyspieszony rozwój osteoporozy), tzw. modulatory receptorów estrogenowych i kalcytoninę. Do najbardziej skutecznych, nowoczesnych leków należą tzw. bisfosfoniany. Umożliwiają one względnie szybkie odbudowanie masy kostnej u większości chorych, znamiennie redukują ryzyko złamań i zwykle są dobrze tolerowane. Do ich najważniejszych działań niepożądanych należy uszkodzenie błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego a przez to sprzyjanie rozwojowi stanów zapalnych i wrzodów przełyku oraz żołądka. Z tego względu warto zwrócić uwagę na polski preparat dostępny w aptekach. Jako jedyny ma on postać tabletek powlekanych, w których otoczka ochronna zapobiega bezpośredniemu kontaktowi substancji czynnej ze śluzówką ograniczając do minimum możliwość jej uszkodzenia.

Dr med. Jarosław Kozakowski
Klinika Endokrynologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie
Poradnia Osteoporozy